وقتی کودک کلاس اول با نشانه‌های تازه آشنا می‌شود، شعر و بازی می‌توانند تمرین را دلپذیرتر کنند. در این صفحه چند شعر کوتاه و تازه برای شنیدن صدای /س/ می‌خوانید. شعرها را می‌توانید با آهنگ آرام بخوانید و از کودک بخواهید واژه‌ای را که صدای مورد نظر را دارد پیدا کند. این شعرها نمونه‌های تازه‌ای هستند که برای این مطلب ساخته شده‌اند؛ آن‌ها را به شاعر یا کتاب درسی نسبت نمی‌دهیم.
شعر نشانه س برای سیب
سیب سرخِ روی میز،
چه قشنگ است و تمیز،
سیب را قسمت کنیم،
با هم از آن نوش کنیم.
در این شعر، واژه «سیب» را کمی کشیده و روشن ادا کنید. از کودک بپرسید صدای /س/ را کجا شنیده است. این صدا در آغاز واژه سیب می‌آید. شعر را دوباره بخوانید تا فرصت گوش‌دادن داشته باشد.
شعر نشانه س برای سبد
سبدِ سبزِ کوچولو،
پر شده از گلِ نو،
سنبل و سیب کنار هم،
می‌رویم به باغ با هم.
در «سبد» و «سنبل» صدای /س/ در آغاز کلمه شنیده می‌شود. کودک می‌تواند با هر بار شنیدن این صدا، یک بار دست بزند. دوباره شعر را بخوانید و از او بخواهید واژه‌های دارای صدای /س/ را نام ببرد. یک سبد واقعی یا تصویر آن را هم نشان دهید.
ستاره‌ای در شعر
ستاره گفت: «شب بخیر،
من می‌تابم در روانشناسی کودکان مسیر،
از پنجره نگاهم کن،
قصه‌ی ماه را گوش کن.»
واژه «ستاره» نیز با صدای /س/ شروع می‌شود. شعر را آرام بخوانید و از کودک بخواهید میان «ستاره»، «ماه» و «شب» واژه دارای صدای هدف را پیدا کند. این بازی تمرین شنیدن است؛ لازم نیست کودک واژه‌ها را بخواند یا شکل نوشتاری‌شان را به خاطر بسپارد.
شنیدن صدای س در میانه و پایان
برای اینکه گوش کودک فقط به صدای آغاز کلمه عادت نکند، نمونه‌های دیگری را هم با تلفظ طبیعی بگویید. در «بستنی»، صدای /س/ در میانه واژه می‌آید؛ در «دست» نیز آن را نزدیک پایان واژه می‌شنویم. از کودک بخواهید پس از شنیدن هر کلمه، جای صدا را حدس بزند: اول، وسط یا آخر. واژه‌ها را جداگانه و روشن بگویید و به او فرصت پاسخ بدهید. می‌توانید کلمه‌ها را در جمله‌های ساده بیاورید: «بستنی سرد است» یا «دست من تمیز است.»
در «کلاس» و «لباس»، صدای /س/ در پایان واژه شنیده می‌شود. این نمونه‌ها را شمرده و بی‌اغراق ادا کنید؛ صدای آخر را بهترین سئو نکشید تا کودک تلفظ طبیعی کلمه را بشنود. بازی را کوتاه نگه دارید: چند واژه برای یک نوبت کافی است. اگر کودک جای صدا را اشتباه گفت، کلمه را دوباره بگویید و از او بخواهید تنها گوش کند. هدف، ساختن تجربه‌ای امن و لذت‌بخش از شنیدن است، نه امتحان گرفتن.
صدای مشترک و شکل‌های نوشتاری
صدای /س/ در فارسی با سه شکل نوشتاری «س»، «ص» و «ث» نوشته می‌شود؛ برای نمونه در «سبد»، «صابون» و «مثلث» این صدای مشترک را می‌شنویم. پس شنیدن صدا با شناختن شکل حرف یکی نیست. در تمرین شنیداری، کودک لازم نیست از روی صدا حدس بزند واژه با کدام حرف نوشته می‌شود. این مطلب بر شنیدن تمرکز دارد و برای آموزش املای هر واژه باید به مرحله و روش آموزش کودک توجه کرد.
چطور شعر را با کودک تمرین کنیم؟
- بزرگ‌تر شعر را بخواند و کودک فقط گوش کند؛ سپس از او بخواهید واژه دارای صدای /س/ را پیدا کند.
- اگر واژه‌ای را هنوز یاد نگرفته یا نمی‌تواند بخواند، آن را شما بخوانید. از کودک انتظار روخوانی کلمه‌های آموزش‌ندیده نداشته باشید.
- از تصویرهای ساده و اشیای آشنا برای همراه کردن شعر و تمرین شنیداری استفاده کنید.
- هر بار چند دقیقه تمرین کنید و وقتی کودک خسته شد، بازی را به زمان دیگری موکول کنید.
- پاسخ‌های درست را با تشویق ساده همراه کنید؛ اگر پاسخ اشتباه بود، تلفظ درست را آرام تکرار کنید و دوباره فرصت بدهید.
با چند شعر کوتاه درباره سیب، سبد و ستاره می‌توان صدای /س/ را در آغاز واژه تمرین کرد و با بستنی، دست، کلاس و لباس به جایگاه‌های دیگر آن گوش سپرد. شما شعر را بخوانید و کودک صدا را در بازی پیدا کند؛ هر بار هم می‌توانید واژه‌های آشنای دیگری بیفزایید.